امام رضا(ع) و اصل علیالاصول عدم سازش با ظلم
به گزارش خبرنگار تابناک در استان قم، امام رضا(ع) حکومت ستمگر عباسی را تأیید نمیکردند. بنابراین، پذیرفتن ولایتعهدی هرگز به معنای دوستی، همراهی یا مصالحه با مأمون نبود. امام(ع) این جایگاه را با میل و اختیار کامل نپذیرفتند، بلکه در شرایط فشار و تهدید و برای جلوگیری از آسیبهای بزرگتر به جامعه اسلامی، آن را قبول کردند.
ایشان از همان ابتدا شرط کردند که در امور حکومتی دخالت نداشته باشند؛ یعنی کسی را برکنار یا منصوب نکنند، حکم حکومتی صادر نکنند و مسئول اداره دستگاه مأمون نباشند. این شرط، پیام روشنی داشت: امام(ع) عملکرد، تصمیمها و سیاستهای حکومت عباسی را قبول ندارند و نمیخواهند نام و جایگاه ایشان وسیلهای برای تأیید ظلم و بیعدالتی باشد.
امام(ع) در دوران حضور در مرو، به جای آنکه در دستگاه قدرت حل شوند، از این موقعیت برای بیان معارف اسلام و اهلبیت(ع) استفاده کردند. ایشان با دانشمندان، پیروان ادیان و گروههای مختلف گفتوگو و مناظره میکردند و به پرسشهای مردم پاسخ میدادند. این رفتار باعث شد مردم بیش از گذشته با علم، اخلاق و جایگاه واقعی امام آشنا شوند و تفاوت میان راه امامت و روش حکومت مأمون را بهتر درک کنند.
سیره امام رضا(ع) به ما یاد میدهد که مقاومت همیشه به معنای کنارکشیدن از صحنه یا واکنش تند و عجولانه نیست. گاهی مقاومت واقعی در صبر، تدبیر، روشنگری و حفظ مرزهای اعتقادی و اخلاقی دیده میشود. امام رضا(ع) در برابر فشار مأمون کوتاه نیامدند، اما در عین حال با عقلانیت و شناخت شرایط، اجازه ندادند دشمن به هدف خود برسد.
این درس برای جامعه امروز نیز مهم است. هر جامعهای که در معرض فشار، تهدید یا تلاش برای وابستهسازی قرار میگیرد، باید علیالاصول عزت، استقلال و ارزشهای اساسی خود را حفظ کند. البته ایستادگیِ درست، تنها با شعار به دست نمیآید؛ بلکه به شناخت شرایط، توجه به منافع مردم، حفظ وحدت و تصمیمگیری عاقلانه نیاز دارد.
مقاومتِ آگاهانه یعنی جامعه در برابر فشارها تسلیم نشود، اما همزمان راه پیشرفت، آرامش، آگاهی و حفظ کرامت مردم را نیز دنبال کند. در این نگاه، قدرت واقعی فقط در ابزار و امکانات ظاهری نیست؛ بلکه در ایمان، اتحاد، آگاهی مردم و ایستادگی بر حق نیز آشکار میشود.
امام رضا(ع) به ما میآموزند که دشمن گاهی با پیشنهادهای ظاهراً مثبت و شعارهای فریبنده میکوشد جریان حق را به خود وابسته نشان دهد. در چنین شرایطی، باید میان تعاملِ ناگزیر و سازشِ واقعی با ظلم تفاوت گذاشت. امام(ع) با شرطگذاری در پذیرش ولایتعهدی و با روشنگریهای علمی و اخلاقی خود، این مرز را برای مردم روشن کردند.
در نتیجه، میتوان گفت تعامل با قدرتهای زورگو، علیالاصول نباید به سازش با ظلم، فراموشکردن حق یا از دستدادن استقلال تبدیل شود. امام رضا(ع) با حفظ مرز خود با مأمون، الگویی از عزت، بصیرت، تدبیر و مقاومت عاقلانه برای همه نسلها بهجا گذاشتند.
یادداشت: محمد احمدی نژاد شلمانی - روزنامه نگار و فعال فرهنگی